پای پرانتزی یا کمانی عارضهای است که در آن زانوها به سمت بیرون منحرف شده و از هم فاصله میگیرند، علل زمینهای مختلف در بروز این فرم زانوها نقش دارند، بیماریهای استخوانی، ژنتیک، عادات اشتباه رفتاری و ضعف عضلات از علل رایج پای پرانتزی است، عدم درمان پای کمانی میتواند عوارض جدی به دنبال داشته و در بلند مدت برای فرد مشکلاتی را بروز دهد.
پای پرانتزی چیست؟
پای پرانتزی (Genu Varum) شرایطی است که در آن یک و یا هر دو زانوی فرد به سمت بیرون خمیده شده است، در این حالت با وجود کنار هم بودن مچ پاها، زانوها از هم فاصله داشته و حالت کمالی شکل میگیرند، فرم پای کمانی در نوزادان و کودکان نوپا رایج بوده و اغلب بیانگر مشکل جدی نیست، این نوع پای کمانی تحت عنوان ژنوواروم فیزیولوژیک شناخته میشود، ژنوواروم فیزیولوژیک ممکن است در رحم مادر و زمانی که جنین در وضعیت رشد قرار دارد، رخ دهد.
در بیشتر کودکان به مرور زمان و با رشد کودک این شکل زانو اصلاح خواهد شد، اما در صورت تداوم این حالت نیازمند درمان است، فرم پای کمانی در کودکان بزرگتر و بزرگسالان نیز مشاهده میشود.
علت پای پرانتزی
علل زمینهای مختلفی در بروز پای پرانتزی دخیل است، از جمله این موارد میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- بیماری بلانت : این بیماری که تحت عنوان تیبیا وارا (tibia vara) نیز شناخته میشود، نوعی عارضه و اختلال رشدی در صفحه رشد استخوان ساق پای کودک است که در نتیجه سبب رشد غیر عادی ساق پا و بروز انحنا در قسمت زیر زانو خواهد شد، این بیماری در کودکانی که اضافه وزن دارند و یا زودتر راه میافتند، بیشتر دیده شده است و با گذشت زمان میتواند مفاصل را نیز تحت تاثیر خود قرار دهد.
- بیماری راشیتیسم : راشیتیسم دیگر بیماری است که در بروز پای پرانتزی نقش دارد، بیماری راشیتیسم در اثر کمبود مواد ضروری مانند کلسیم و ویتامین D ایجاد میشود، این عناصر در سلامت و رشد طبیعی استخوانها نقش کلیدی داشته و در صورت کمبود آن شاهد نرمی و ضعف استخوانها هستیم که در ادامه منجر به خم شدن پاها خواهد شد.
- کوتولگی : از شایعترین فرمهای کوتولگی شرایطی تحت عنوان آکندروپلازی است که طی آن بروز اختلال در رشد استخوان سبب شکل پرانتزی در پاها میشود.
- عفونت و آسیب قبلی : عفونتها و آسیبهای قبلی وارد شده به استخوان که به طور کامل بهبود نیافتهاند ممکن است با گذر زمان از رشد و تکامل طبیعی استخوان جلوگیری کرده و فرم کمانی پا را ایجاد کند.
- بیماری پاژه : بیماری پاژه که نوعی بیماری متابولیک است، اغلب در افراد میانسال تا مسن دیده میشود، این بیماری در ترمیم و بازسازی استخوان تاثیر گذاشته و استخوانهای بازسازی شده ضعیفتر سبب خمیده شدن پاها میشود.
- آرتروز : آرتروز و ساییدگی مفاصل زانو از دیگر علل بروز پای پرانتزی به ویژه در بزرگسالان است، ساییدگی مفاصل سبب بروز انحنا و تغییر شکل در پاها میشود.
علائم پای پرانتزی
از راههای اصلی تشخیص پای کمانی بررسی ظاهر پاها است، در حالتی که مچ پاها در کنار هم قرار گرفتهاند زانوها از هم فاصله دارند.
بررسی حالت راه رفتن نیز در شناخت این عارضه موثر است، ممکن است فرد با حالت انگشتان پا به سمت داخل راه رود، پای کمانی در کودکان معمولا با درد همراه نیست، در حالی که در بزرگسالان با افزایش وزن و فشار بر زانو میتواند سبب بروز درد و ناراحتی گردد، برای تشخیص این عارضه ابتدا از معاینات فیزیکی استفاده میشود، آزمایش خون و تصویربرداری اشعه ایکس برای انجام بررسیهای بیشتر کاربرد دارد، پزشک از گونیامتر برای اندازهگیری زوایای مفاصل استفاده خواهد کرد.
بیشتر بخوانید : بهترین متخصص ارتوپدی در خیابان مطهری
عوارض پای پرانتزی
پای پرانتزی میتواند در بلند مدت سبب بروز عوارضی در فرد گردد، از جمله:
- کوتاه شدن قد
- بروز مشکل در راه رفتن و دویدن
- ناهنجاری در طول و شکل پاها
- افزایش احتمال ابتلا به آرتریت در مراحل بعدی زندگی
- بیثباتی در زانو
- ایجاد آسیب در زانو
- درد و ناراحتی در ناحیه مفصل زانو
- انحراف کشکک زانو
درجات پای پرانتزی
پای پرانتزی شدت و درجات مختلفی دارد، بر اساس اندازه و فاصله بین دو کندیل ران این درجات تعیین میشود:
- درجه اول: اگر فاصله دو کندیل داخلی کمتر از 2.5 سانتیمتر باشد.
- درجه دوم: فاصله بین دو کندیل داخلی بین 2.5 تا 5 سانتیمتر است.
- درجه سه: فاصله بین دو کندیل ران بین 5 تا 7.5 سانتیمتر است.
- درجه چهار: فاصله بین دو کندیل راه بیشتر از 7.5 سانتیمتر است.
روشهای پیشگیری درجات پای پرانتزی
با توجه به علل زمینهای متفاوت، نمیتوان راهکار مشخصی برای پیشگیری از پای پرانتزی پیشنهاد داد، با این وجود رعایت برخی از نکات مانند پیروی از سبک زندگی سالم، دریافت کافی ویتامین D، رژیم غذایی مناسب، کنترل وزن، ورزش و تقویت عضلات میتواند در کاهش ریسک ابتلا به آن موثر باشد.
سوالات متداول
فرم پرانتزی پا در نوزادان و کودکان طبیعی بوده و در اغلب موارد با گذشت زمان تغییر میکند، در مواردی که بعد از دو سالگی همچنان حالت کمانی پای کودک اصلاح نشده است نیازمند پیگیری بیشتر است.
بهترین روش درمان پای پرانتزی وابسته به شدت بیماری و مشکل زمینهای است که سبب بروز آن گشته است، استفاده از حرکات اصلاحی، زانو بندها و کفشهای طبی، جراحی و اصلاح سبک زندگی از راهکارهای درمانی پای کمانی است.
اگر شاهد هر گونه تغییر در شکل زانوها بودید بهتر است با پزشک ارتوپد در ارتباط باشید، تشخیص زودهنگام این عارضه در روند درمان بسیار موثر است.