دررفتگی زانو از آسیب های مهم مفصلی است که هنگام برهم خوردن جایگاه استخوان های ران و ساق پا اتفاق می افتد. این مشکل، درد شدید و اختلال در راه رفتن یا خم کردن زانو را در پی دارد و اغلب برای افرادی که در معرض ضربه های ناگهانی هستند یا ورزش های سنگین انجام می دهند، روی می دهد. چنین وضعیتی می تواند زندگی عادی فرد را مختل کند و نیازمند توجه سریع پزشکی است.
دررفتگی زانو چیست؟
دررفتگی زانو حالتی است که در آن استخوانهای تشکیلدهنده مفصل زانو از موقعیت طبیعی خود خارج میشوند. این وضعیت معمولا به دنبال ضربه شدید، تصادف یا آسیبهای ورزشی اتفاق میافتد و برخلاف پیچخوردگی ساده، بسیار دردناک و خطرناک است. دررفتگی زانو میتواند باعث آسیب به رباطها، رگهای خونی یا اعصاب اطراف مفصل شود و به درمان فوری نیاز دارد.
شما می توانید برای اطلاعات بیشتر و مشاوره با دکتر ایمان محمد پور جراح و متخصص ارتوپد و بهترین دکتر فوق تخصصی آسیب ورزشی در تهران مشورت کنید.
در ادامه راه های ارتباطی با پزشک را قرار دادیم:
علل دررفتگی زانو
بسیاری تصور می کنند که این اختلال فقط به ضربه های شدید ورزشی محدود می شود، اما علت های مختلفی باعث وقوع آن خواهند شد:
- ضربه های ناگهانی: وارد شدن فشار و ضربه محکم به زانو در زمان تصادف یا زمین خوردن به صورت غیرمنتظره، استخوان ها را از جای اصلی خود کنار می زند. چنین برخورد سنگینی بیشتر هنگام سانحه رانندگی مشاهده می شود.
- آسیب های ورزشی: برخی ورزش ها مانند فوتبال و بسکتبال سبب خم شدن بیش از حد یا چرخش سریع زانو می شوند. در این حالت ممکن است رباط ها پاره شوند و کشکک زانو از مسیر خود منحرف شود.
- ناپایداری مادرزادی: بعضی افراد از بدو تولد دچار اختلال در ساختار زانو هستند و رباط های اطراف آن شل تر از حالت عادی است. در این موقعیت، کشکک احتمالا راحت تر بیرون می آید و دررفتگی زودتر رخ می دهد.
- سقوط از ارتفاع: با افتادن ناگهانی و خم شدن شدید زانو، امکان خروج استخوان ران یا درشت نی از تراز اصلی وجود دارد. ورزشکارانی که اسکی می کنند یا از کوه پایین می آیند، ممکن است در برخورد های سخت چنین وضعیتی را تجربه کنند.
بیشتر بدانید : کپسولیت چسبنده یا شانه یخ زده
علائم و نشانه های دررفتگی زانو
اگر زانو دچار دررفتگی شود، معمولا واکنش های فوری و قابل توجهی پدید می آید که شامل موارد زیر است:
- درد طاقت فرسا: ممکن است حس کنید زانو دیگر تحمل وزن ندارد و درد آنقدر شدید است که امکان صاف کردن پا وجود ندارد. همراه بودن این درد با صدای ترک خوردن، نشانه وارد شدن فشار بسیار زیاد است.
- تورم و التهاب زیاد: زانوی دررفته غالبا ورم می کند و ممکن است کبودی گسترده ای به دنبال داشته باشد. این تورم معمولا در یکی دو ساعت اول مشهود خواهد شد و احتمال دارد پوست اطراف زانو گرم به نظر برسد.
- بی ثباتی مفصل: گاهی حس می کنید کشکک زانو از جایش لیز می خورد یا برای چند لحظه ثبات ندارد. این نشانه هشداری است که آسیب وارده جدی بوده و رباط ها دچار کشیدگی یا پارگی شده اند.
- شنیدن صدای ناگهانی: هنگام در رفتن زانو، صداهایی شبیه شکستن استخوان یا ترکیدن ایجاد می شود که بیانگر انحراف استخوان ها است.
- ناتوانی در راه رفتن یا ورزش: فشار خاصی که روی زانو وارد شده، اجازه حرکت های عادی روزمره و فعالیت ورزشی را نمی دهد. در صورت بروز چنین علامتی، بهتر است بدون هیچ گونه تلاش برای اصلاح دستی زانو، به پزشک مراجعه شود.
نحوه تشخیص دررفتگی زانو
متخصص ارتوپد بر اساس علائم بالینی و سابقه آسیب می تواند دررفتگی زانو را شناسایی کند. در بسیاری از مواقع، بررسی های تصویربرداری ضروری خواهد بود:
- معاینه بدنی: بهترین متخصص ارتوپدی در خیابان مطهری ابتدا زانو را لمس می کند تا جای قرارگیری استخوان ها و میزان درد مشخص شود. همچنین ممکن است از بیمار بخواهد زانو را تا حدی حرکت دهد تا نوع دررفتگی، شل شدن رباط ها و اوضاع بافت نرم بررسی شود.
- عکس برداری با اشعه ایکس: این روش برای دیدن وضعیت کلی استخوان ران، کشکک زانو و درشت نی کارآمد است. اگر هرگونه جابجایی یا شکستگی وجود داشته باشد، در این نوع تصویربرداری نمایان خواهد شد.
- سی تی اسکن و ام آر آی: در صورت یافتن مشکلات جدی، روش های دقیق تر پیشنهادی هستند. سی تی اسکن تصویری سه بعدی ایجاد می کند که استخوان ها را واضح نشان می دهد. ام آر آی هم جزئیات بافت نرم، تاندون ها، رباط ها و غضروف ها را به وضوح نمایش می دهد.
- آنژیوگرافی یا سونوگرافی داپلر: گاهی عروق خونی اطراف زانو از مسیر طبیعی خارج می شوند یا دچار پارگی و انسداد می گردند. در چنین مواردی، جهت بررسی جریان خون، پزشک ممکن است این آزمایش ها را تجویز کند.
انواع روش های درمان دررفتگی زانو
انتخاب روش ترمیم دررفتگی زانو بر اساس شدت و نوع آسیب است. در مراحل اول تسکین درد و پیشگیری از صدمه بیشتر، اولویت خواهند بود. در ادامه روش های گوناگون درمانی بیان می شوند:
- جا انداختن مفصل
مهم ترین اقدام، بازگرداندن استخوان ها به موقعیت طبیعی است که تحت نظر پزشک انجام می گیرد. گاهی نیاز است فرد داروی آرام بخش دریافت کند تا درد مدیریت شود. این کار باید با دقت صورت بگیرد و زانو پس از آن آتل گیری یا بی حرکت گردد. - تثبیت زانو
پس از جا انداختن، از بریس، آتل، گچ یا زانوبند استفاده می شود تا امکان ترمیم بافت ها در یک وضعیت بی حرکت وجود داشته باشد. این کار مانع آسیب دوباره به رباط ها و تاندون ها خواهد شد و بستر آرامش بخشی برای بازسازی مفصل ایجاد می کند. - دارودرمانی
داروهای ضدالتهاب و مسکن ها، نقش مهمی در کاهش درد و ورم زانو دارند. مصرف ایبوپروفن یا داروهای مشابه، اغلب زیر نظر پزشک توصیه می شود تا التهاب مهار و درد کنترل شود. - فیزیوتراپی و توانبخشی
پس از طی شدن مرحله حاد، تمرین های فیزیوتراپی برای تقویت عضلات اطراف زانو و جلوگیری از تحلیل رفتن رباط ها انجام خواهد شد. حرکات سبک و کنترل شده، یخ درمانی و ورزش های تخصصی به بهبود دامنه حرکتی و بازیابی قدرت زانو کمک می کنند. زمان شروع فیزیوتراپی بسته به چگونگی پاسخ بدن بیمار تفاوت دارد. - عمل جراحی
اگر دررفتگی زانو با پارگی شدید رباط، مینیسک یا تخریب غضروف همراه شود، جراحی توصیه خواهد شد. در صورت وجود ناهنجاری های مادرزادی یا آسیب رگ های خونی، عمل جراحی اورژانسی ضرورت می یابد. جراح ارتوپد ساختار مفصل را ترمیم یا تثبیت می کند و گاهی رباط ها و تاندون ها را پیوند می زند. مراقبت پس از جراحی شامل استراحت دوره ای، مصرف منظم داروها و شروع جلسات پیشرفته تر فیزیوتراپی خواهد بود.
در هر یک از این روش ها، زمان ترمیم بسته به سن بیمار، وضعیت عضلات و میزان آسیب متفاوت است. بیمار لازم است طبق توصیه پزشک، از هرگونه فعالیت خطرزا در دوره ترمیم پرهیز نماید.
سوالات متداول دررفتگی زانو
بله، حتی فرم خفیف دررفتگی باید بررسی گردد. ممکن است کشکک به خودی خود جا بیفتد اما رباط ها یا تاندون ها دچار پارگی یا التهاب شوند. تشخیص درست، فقط توسط متخصص انجام می گیرد.
با نظارت پزشک و فیزیوتراپیست، بیشتر افراد می توانند پس از دوره بازیابی، ورزش های ملایم یا حتی حرفه ای را از سر بگیرند. البته شدت تمرین و زمان شروع آن بر پایه میزان آسیب تعیین می شود.
بسته به شدت و گستردگی آسیب، دوره بهبود ممکن است از شش هفته تا چند ماه طول بکشد. زمانی که جراحی انجام شود، روند کمی طولانی تر خواهد شد.
نتیجه گیری
دررفتگی زانو پدیده ای است که غالبا بر اثر ضربه های شدید یا تصادفات پدید می آید و هر فردی ممکن است آن را تجربه کند. ساختار زانو به گونه ای است که در صورت ناهماهنگی میان استخوان ران، درشت نی و کشکک، درد و تورم فراوان ایجاد خواهد شد.
برای پرهیز از آسیب های ثانویه، بهتر است نشانه ها را جدی بگیرید و سریعا به پزشک ارتوپد مراجعه کنید. تشخیص دقیق نیازمند عکسبرداری های پزشکی و معاینه همه جانبه است. از سویی دیگر، اقدامات درمانی شامل جااندازی، بی حرکت سازی مفصل، فیزیوتراپی و در شرایط وخیم، جراحی خواهد بود.